RYNANTÌNH HÌNH CÔN TRÙNG ĐBSCL THÁNG 7/2026
Côn trùng tăng trở lại trong tháng 7, với rầy zigzag tiếp tục chiếm ưu thế và rầy nâu tăng nhanh. Thiên địch cũng gia tăng mạnh, khiến câu hỏi đáng quan tâm nhất lúc này là: rầy đang tăng ở đâu và liệu thiên địch có theo kịp?
Côn trùng tăng trở lại, rầy gia tăng mạnh về cuối tháng
Sau hai tháng duy trì quanh mức 6,7 triệu cá thể, hoạt động côn trùng tại các khu vực ĐBSCL tăng trở lại trong tháng 7/2026. Mạng lưới giám sát côn trùng thông minh RYNAN InSentinel® ghi nhận 9.420.992 cá thể, tăng 40,9% so với tháng 6. Sự gia tăng này không chỉ đến từ nhóm côn trùng có lợi. Đáng chú ý, côn trùng gây hại tăng gấp đôi, trong khi thiên địch tăng hơn 131%. Diễn biến trở nên rõ rệt hơn vào nửa cuối tháng, đặc biệt ở nhóm rầy.
Côn trùng có lợi cho môi trường vẫn chiếm ưu thế
Trong tổng số hơn 9,42 triệu cá thể ghi nhận trong tháng 7, côn trùng có lợi cho môi trường vẫn là nhóm lớn nhất với 6,79 triệu cá thể, chiếm khoảng 72%. Nhóm gây hại ghi nhận 1,23 triệu cá thể, chiếm 13,1%, trong khi thiên địch đạt 1,40 triệu cá thể, tương đương 14,9%.
So với tháng 6, cơ cấu quần thể đã có sự thay đổi đáng chú ý. Tỷ trọng côn trùng có lợi cho môi trường giảm từ khoảng 81,8% xuống 72%, trong khi cả gây hại và thiên địch đều tăng. Điều này cho thấy hoạt động của hệ côn trùng trên đồng ruộng trong tháng 7 trở nên sôi động hơn, với sự gia tăng đồng thời của cả hai nhóm có quan hệ đối kháng.
Rầy zigzag tiếp tục dẫn đầu, rầy nâu tăng nhanh
Trong nhóm gây hại, rầy zigzag tiếp tục là đối tượng nổi bật nhất, với 557.621 cá thể, tăng gần 139% so với tháng 6 và chiếm hơn 45% tổng số côn trùng gây hại trong tháng. Đáng chú ý hơn là rầy nâu. Từ 36.499 cá thể trong tháng 6, số lượng rầy nâu tăng lên 242.858 cá thể trong tháng 7, tức cao hơn khoảng 6,7 lần.
Bướm sâu cuốn lá nhỏ cũng tăng mạnh, đạt hơn 94 nghìn cá thể. Tuy nhiên, khác với nhóm rầy, loài này tập trung nhiều vào giữa tháng và giảm dần về cuối tháng.
Diễn biến theo ngày cho thấy rầy zigzag và rầy nâu tăng nhanh nhất trong tuần cuối tháng. Ngày 31/7 cũng là thời điểm ghi nhận tổng lượng côn trùng cao nhất tháng, với hơn 766 nghìn cá thể. Đây là tín hiệu cần tiếp tục được theo dõi trong đầu tháng tiếp theo.
Thiên địch cũng tăng mạnh theo quần thể rầy
Cùng với sự gia tăng của nhóm gây hại, thiên địch cũng có phản ứng rất rõ trong tháng 7. Nổi bật nhất là bọ xít mù xanh, tăng từ khoảng 134 nghìn cá thể trong tháng 6 lên hơn 730 nghìn cá thể trong tháng 7, tức tăng hơn 5 lần. Đây cũng là loài chiếm hơn một nửa tổng số thiên địch được ghi nhận trong tháng. Bọ cánh cứng ba khoang cũng tăng mạnh, từ hơn 57 nghìn lên gần 300 nghìn cá thể.
Nếu so riêng bọ xít mù xanh với ba nhóm rầy chính gồm rầy zigzag, rầy nâu và rầy lưng trắng, tương quan trong tháng 7 đã cải thiện đáng kể so với tháng 6. Điều này cho thấy thiên địch đang gia tăng cùng với quần thể rầy, góp phần tạo nên một bức tranh sinh thái cân bằng hơn so với việc chỉ nhìn vào mức tăng của sâu hại. Tuy nhiên, đây chưa phải cơ sở để kết luận nguy cơ gây hại đã được kiểm soát. Điều quan trọng là phải tiếp tục theo dõi rầy và thiên địch đồng thời tại từng khu vực.
Diễn biến không giống nhau giữa các địa phương
Số lượng trạm giám sát tại các tỉnh khác nhau, vì vậy việc chỉ so sánh tổng số cá thể giữa các địa phương có thể gây sai lệch. Khi xem xét theo số lượng bình quân trên mỗi trạm và xu hướng từ tháng 6 sang tháng 7, một số tín hiệu đáng chú ý bắt đầu xuất hiện.
Cần Thơ là địa phương có mức gia tăng nhóm gây hại đáng chú ý, trong đó rầy zigzag và rầy nâu chiếm phần lớn. Thiên địch cũng tăng nhưng chưa theo kịp tốc độ tăng của nhóm gây hại.
Vĩnh Long có diễn biến tương tự khi nhóm gây hại tăng nhanh hơn thiên địch, vì vậy cần tiếp tục theo dõi sự phát triển của rầy trong thời gian tới.
Ngược lại, tại An Giang, thiên địch tăng mạnh hơn nhóm gây hại, đặc biệt là bọ xít mù xanh. Tây Ninh cũng ghi nhận cả sâu hại và thiên địch cùng tăng khá rõ.
Trong khi đó, Đồng Tháp có tổng lượng côn trùng giảm so với tháng trước, nhưng một số đối tượng như rầy nâu và bướm sâu cuốn lá nhỏ vẫn tăng. Điều này cho thấy tổng số côn trùng giảm chưa đồng nghĩa với tất cả các loài gây hại đều giảm.
Mùa vụ đang chuyển sang trổ và sắp thu hoạch
Theo dữ liệu từ bản đồ canh tác lúa VDAPES trong tháng 7 cho thấy cơ cấu mùa vụ tại các tỉnh đang chuyển dịch rõ. Diện tích lúa ở giai đoạn làm đòng giảm dần, trong khi diện tích trổ bông – đầy hạt và sắp thu hoạch tăng mạnh về cuối tháng. Đặc biệt, diện tích sắp thu hoạch tăng từ khoảng 60 nghìn ha đầu tháng lên hơn 212 nghìn ha vào cuối tháng. Sự chuyển dịch mùa vụ này diễn ra cùng thời điểm với việc rầy và thiên địch gia tăng mạnh hơn trong nửa cuối tháng. Tuy nhiên, chưa đủ dữ liệu để khẳng định đây là nguyên nhân trực tiếp làm côn trùng tăng. Đây là mối quan hệ cần tiếp tục đối chiếu trong các kỳ giám sát côn trùng tiếp theo.
Những tín hiệu cần theo dõi
Dự báo giai đoạn 14 – 20/8/2026 cho thấy tổng lượng rầy trên toàn vùng có xu hướng giảm, trong khi bọ xít mù xanh vẫn duy trì số lượng cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, diễn biến giữa các địa phương và từng điểm giám sát không hoàn toàn đồng nhất, vì vậy trọng tâm theo dõi cần tập trung vào các tín hiệu cục bộ thay vì chỉ nhìn số liệu toàn vùng.
Rầy zigzag tiếp tục là đối tượng cần ưu tiên theo dõi, chiếm khoảng hai phần ba tổng lượng rầy dự báo. Cần Thơ và An Giang là hai địa phương có lượng rầy dự báo nổi bật hơn, trong đó một số trạm tại Cần Thơ xuất hiện mật độ rầy cao trong khi bọ xít mù xanh ở mức thấp.
Cần Thơ là khu vực đáng chú ý trong tuần dự báo. Lượng rầy được dự báo tăng lên mức cao vào giữa tuần trước khi giảm trở lại. Một số trạm ở Hậu Giang cũ như Long Bình – Long Mỹ, Phương Phú – Phụng Hiệp và Vĩnh Thuận Tây có sự chênh lệch đáng kể giữa rầy và bọ xít mù xanh, cần được ưu tiên kiểm tra và đối chiếu với tình hình thực tế trên đồng ruộng.
Tại Vĩnh Long, tổng lượng rầy có xu hướng giảm nhưng một số điểm trạm vẫn ghi nhận tương quan rầy – thiên địch chưa thuận lợi, đáng chú ý tại Thông Hòa – Cầu Kè (Trà Vinh cũ) và Phú Lễ – Ba Tri (Bến Tre cũ). Trong khi đó, An Giang và Đồng Tháp cho thấy tín hiệu tích cực hơn khi lượng bọ xít mù xanh nhìn chung cao hơn rầy.
Riêng tại Tây Ninh, cần tiếp tục chú ý rầy nâu tại một số điểm trạm, đặc biệt ở những nơi loài này chiếm tỷ trọng cao trong tổng quần thể rầy. một số điểm trạm cần được theo dõi riêng, đặc biệt trạm Tân Hưng do lượng rầy nâu cao và trạm Thạnh Hóa do rầy xuất hiện tương đối nhiều trong khi bọ xít mù xanh ở mức rất thấp.
Xem Infographic Bản tin côn trùng tháng 7: Tiếng Việt | English
Thực hiện: Nhóm VDAPES
