TÌNH HÌNH CÔN TRÙNG ĐBSCL THÁNG 6/2026

“Lá chắn thiên địch” thu hẹp rõ rệt

Tháng 6/2026, hệ thống RYNAN InSentinel^® ghi nhận 6.686.481 cá thể côn trùng tại 6 địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long, gần như không đổi so với tháng 5 khi chỉ giảm 0,41%. Tuy nhiên, phía sau con số tưởng chừng ổn định này, cơ cấu côn trùng lại có sự dịch chuyển rõ rệt: nhóm có lợi cho môi trường tăng mạnh, nhóm gây hại tăng nhẹ, trong khi thiên địch giảm sâu. Điều này cho thấy bức tranh đồng ruộng tháng 6 không thể chỉ nhìn qua tổng số cá thể, mà cần theo dõi kỹ sự thay đổi giữa các nhóm để nhận diện đúng những tín hiệu sinh thái đang diễn ra.

Hình 1. Cơ cấu côn trùng tháng 6: Có lợi cho môi trường tăng mạnh, thiên địch giảm sâu

Đằng sau con số gần như đứng yên

Phía sau con số tưởng chừng ổn định này, cán cân sinh thái trên đồng ruộng đã có sự dịch chuyển rõ rệt. Nhóm côn trùng có lợi cho môi trường tăng mạnh, chiếm hơn 81% tổng số ghi nhận. Nhóm gây hại tăng nhẹ 4,71%, đạt 613.913 cá thể. Trong khi đó, nhóm thiên địch lại giảm sâu, từ hơn 1,98 triệu cá thể trong tháng 5 xuống còn 606.307 cá thể trong tháng 6.

Điều này cho thấy vấn đề đáng chú ý của tháng 6 không nằm ở việc sâu hại bùng phát trên toàn vùng, mà nằm ở chỗ “lá chắn thiên địch” đang mỏng đi.

Tháng 5, cứ 1 cá thể gây hại thì có khoảng 3,38 cá thể thiên địch. Sang tháng 6, tỷ lệ này gần như trở về mức 1:1. Nếu tính theo ngưỡng tham khảo 1 thiên địch có thể hỗ trợ kiểm soát khoảng 5 cá thể gây hại, toàn vùng vẫn còn dư địa kiểm soát tự nhiên. Nhưng khi thiên địch giảm gần 70% chỉ trong một tháng, những khu vực có gây hại tăng cần được theo dõi kỹ hơn.

Hình 2. “Lá chắn thiên địch” thu hẹp rõ rệt so với tháng 5

An Giang: Điểm nóng cần chú ý nhất

An Giang là địa phương nổi bật nhất về rủi ro trong tháng 6. Dù tổng số côn trùng giảm 14,18%, nhóm gây hại lại tăng mạnh 57%, đạt 253.875 cá thể — cao nhất trong 6 địa phương.

Đáng chú ý, thiên địch tại An Giang giảm 63,78%, chỉ còn 187.016 cá thể. Đây là địa phương duy nhất có số gây hại cao hơn thiên địch. Vì vậy, An Giang cần được ưu tiên theo dõi, nhất là tại các trạm có dữ liệu gây hại tăng liên tục.

Tây Ninh: Tăng mạnh nhưng chưa phải điểm nóng sâu hại

Tây Ninh ghi nhận tổng số côn trùng tăng 114,42%, đạt 1.745.920 cá thể — cao nhất toàn vùng. Tuy nhiên, mức tăng này chủ yếu đến từ nhóm côn trùng có lợi cho môi trường, không đồng nghĩa sâu hại bùng phát.

Dù vậy, gây hại tại Tây Ninh vẫn tăng 29,42%, trong khi thiên địch giảm 15,09%. Điều này cho thấy lớp bảo vệ tự nhiên đang thu hẹp và cần tiếp tục quan sát trong các tuần tới.

Đồng Tháp: Cán cân bắt đầu lệch

Đồng Tháp ghi nhận gây hại tăng 17,88%, đạt 118.463 cá thể. Trong khi đó, thiên địch giảm 29,96%, còn 144.644 cá thể.

Hiện tại, thiên địch vẫn cao hơn gây hại, nhưng xu hướng “gây hại tăng — thiên địch giảm” là tín hiệu cần chú ý. Nếu chiều hướng này tiếp diễn, áp lực sâu hại có thể tăng nhanh hơn trong thời gian tới.

Vĩnh Long: Tổng số giảm, rủi ro chưa giảm

Vĩnh Long có tổng số côn trùng giảm 11,65%, nhưng nhóm gây hại lại tăng 14,94%, đạt 87.764 cá thể. Cùng lúc, thiên địch giảm mạnh 67,24%, chỉ còn 90.240 cá thể.

Điều này khiến khoảng cách giữa gây hại và thiên địch tại Vĩnh Long trở nên rất sát. Bề mặt dữ liệu có vẻ hạ nhiệt, nhưng cán cân sinh học lại đang yếu đi.

Cần Thơ: Sâu hại giảm, nhưng thiên địch cũng giảm sâu

Cần Thơ ghi nhận tín hiệu tích cực khi nhóm gây hại giảm mạnh 68,49%, còn 52.778 cá thể. Tuy nhiên, thiên địch cũng giảm tới 92,33%, chỉ còn 64.062 cá thể.

Vì vậy, Cần Thơ chưa phải điểm đáng lo về sâu hại trong tháng 6, nhưng cần theo dõi xem sự suy giảm thiên địch có kéo dài hay không.

Cà Mau: Tín hiệu thuận lợi trong quy mô nhỏ

Cà Mau có số lượng côn trùng ghi nhận thấp nhất, với 11.586 cá thể. Nhóm gây hại chỉ còn 1.264 cá thể, trong khi thiên địch đạt 5.911 cá thể. Đây là tín hiệu khá thuận lợi về kiểm soát tự nhiên.

Tuy nhiên, do quy mô ghi nhận nhỏ, cần đọc dữ liệu Cà Mau một cách thận trọng và đối chiếu thêm với tình trạng trạm, thời gian vận hành và điều kiện thực tế ngoài đồng.

Hình 3. Cán cân gây hại – thiên địch đang thay đổi ra sao ở từng tỉnh?

Theo dõi đúng tín hiệu, kiểm tra đúng nơi, can thiệp đúng thời điểm

Dữ liệu tháng 6 cho thấy sâu hại chưa bùng phát trên toàn vùng ĐBSCL. Nhưng sự suy giảm mạnh của thiên địch là tín hiệu không nên xem nhẹ.

An Giang là khu vực cần theo dõi sát nhất. Đồng Tháp, Tây Ninh và Vĩnh Long cũng cần được quan sát tiếp vì đều có xu hướng gây hại tăng trong khi thiên địch giảm.

Bà con có thể theo dõi miễn phí tình hình côn trùng trên ứng dụng RYNAN Mekong để nắm bắt biến động theo từng khu vực. Việc kiểm tra thực địa nên được thực hiện có mục tiêu, khi dữ liệu hoặc cảnh báo từ hệ thống cho thấy rủi ro tăng tại ruộng lúa của mình.

Theo dõi đúng tín hiệu, kiểm tra đúng nơi, can thiệp đúng thời điểm sẽ giúp hạn chế xử lý không cần thiết, đồng thời bảo vệ tốt hơn cân bằng sinh thái trên đồng ruộng.

Dự báo xu hướng côn trùng ở ĐBSCL trong 7 ngày tiếp theo

Từ ngày 10/7 đến ngày 16/7, hệ thống RYNAN InSentinel^® dự báo có khoảng 56.376 cá thể rầy tại ĐBSCL, gồm rầy nâu, rầy zigzag, rầy lưng trắng và rầy xanh đuôi đen. Trong đó, rầy zigzag sẽ chiếm ưu thế với khoảng 34.954 cá thể, tiếp theo là rầy nâu với 18.195 cá thể.

Toàn vùng ĐBSCL dự báo có khoảng 41.164 cá thể bọ xít mù xanh. Nếu tính theo ngưỡng tham khảo 1 bọ xít mù xanh có thể kiểm soát khoảng 5 cá thể rầy thì lực lượng thiên địch này có khả năng kiểm soát lý thuyết khoảng 205.820 cá thể rầy, cao hơn khoảng 3,6 lần so với lượng rầy dự báo. Nhìn chung, áp lực rầy trong tuần này chưa vượt khỏi khả năng kiểm soát tự nhiên.

Tuy nhiên, dữ liệu toàn vùng chỉ cho thấy bức tranh chung. Khi đi vào từng địa phương, mức độ an toàn không hoàn toàn giống nhau.

Tỉnh Tây Ninh, Đồng Tháp là 2 địa phương đang có tín hiệu tương đối an toàn. Tây Ninh nổi bật nhất khi khả năng kiểm soát của bọ xít mù xanh cao gấp khoảng 10,8 lần lượng rầy dự báo. Đồng Tháp dù có số rầy cao nhất vùng, khoảng 14.002 cá thể, nhưng thiên địch vẫn còn lợi thế, với khả năng kiểm soát cao gấp 2,2 lần.

TP. Cần Thơ và An Giang là nhóm cần theo dõi thêm trong giai đoạn này. TP. Cần Thơ ghi nhận khoảng 13.116 cá thể rầy, còn An Giang khoảng 11.845 cá thể; thiên địch tại hai địa phương này vẫn đủ sức kiểm soát, nhưng khoảng cách an toàn không quá rộng, lần lượt cao gấp khoảng 1,7 lần và 1,6 lần.

Riêng Vĩnh Long là địa phương cần chú ý nhất. Lượng rầy dự báo khoảng 5.584 cá thể, trong khi khả năng kiểm soát của bọ xít mù xanh chỉ cao hơn khoảng 1,1 lần. Điều này cho thấy thiên địch vẫn còn giữ được vai trò kiểm soát, nhưng cán cân giữa rầy và thiên địch đang khá sát nhau.

Nhìn chung, 7 ngày tới chưa phải giai đoạn rầy vượt khỏi khả năng kiểm soát tự nhiên. Tuy vậy, bà con nên theo dõi dữ liệu theo từng địa phương, đặc biệt tại Vĩnh Long. Việc kiểm tra thực địa nên ưu tiên tại những điểm có dữ liệu rầy tăng nhanh hoặc tỷ lệ thiên địch thấp, đồng thời cần cân nhắc kỹ trước khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phổ rộng để tránh làm suy giảm lực lượng bọ xít mù xanh trên đồng ruộng.

Hình 4. Dự báo xu hướng côn trùng tại ĐBSCL từ ngày 10/7 đến ngày 16/7

Xem Infographic Bản tin côn trùng tháng 6: Tiếng Việt | English

Thực hiện: Nhóm VDAPES