RYNANĐại học VinUniversity đã được trao kinh phí tài trợ theo chương trình Aus4Innovation Partnership Grants vòng 5 cho dự án “VietFruitRise: Quản lý thụ phấn thông minh nhằm cải thiện sản lượng trái cây tại Việt Nam” – đánh dấu một cột mốc quan trọng khi đây là dự án đầu tiên của trường được Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) tài trợ.
Đại học VinUniversity đóng vai trò là đơn vị chủ trì của Việt Nam, đồng dẫn dắt dự án với Tiến sĩ T. Thang Vo-Doan từ Đại học Queensland, đơn vị chủ trì của Úc. Dự án được điều hành tại VinUniversity bởi Phó Giáo sư Thái Mai Thanh thuộc Trung tâm Trí tuệ Môi trường. Cùng nhau, các đối tác mang đến chuyên môn liên ngành về trí tuệ nhân tạo, nông nghiệp và khoa học môi trường để giải quyết một trong những thách thức cấp bách nhất mà ngành cây ăn quả giá trị cao của Việt Nam đang phải đối mặt: tác động của biến đổi khí hậu đến hệ thống thụ phấn và năng suất cây trồng.
Với tổng kinh phí 544.240 AUD và thời gian thực hiện 19 tháng, bắt đầu từ tháng 4 năm 2026, VietFruitRise sẽ phát triển hệ thống quản lý thụ phấn dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) được thiết kế riêng cho các vườn sầu riêng và xoài ở Đồng bằng sông Cửu Long. Hệ thống này tích hợp theo dõi côn trùng, cảm biến AIoT và phân tích dự đoán để giám sát hoạt động của côn trùng thụ phấn, mô hình ra hoa và điều kiện vi khí hậu, cung cấp thông tin chi tiết dựa trên dữ liệu theo thời gian thực thông qua nền tảng tư vấn kỹ thuật số song ngữ.
Ứng phó với áp lực biến đổi khí hậu bằng đổi mới dựa trên dữ liệu
Ngành trồng cây ăn quả của Việt Nam ngày càng dễ bị tổn thương trước những biến đổi khí hậu, bao gồm nhiệt độ tăng cao, lượng mưa thất thường, xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan. Những yếu tố này đang ảnh hưởng đến chu kỳ ra hoa, hành vi của côn trùng thụ phấn và cuối cùng là năng suất cây trồng – khiến các hộ nông dân nhỏ lẻ gặp rủi ro đặc biệt.
Trưởng dự án, Tiến sĩ T. Thang Vo Doan từ trường đại học chủ trì, Đại học Queensland, nhấn mạnh tính cấp thiết của thách thức:
“Chúng ta đang chứng kiến sự thay đổi về thời gian ra hoa, hoạt động thụ phấn giảm sút và sự không chắc chắn hơn về tỷ lệ đậu quả. Những thay đổi này khiến nông dân gặp khó khăn hơn nhiều trong việc dự đoán năng suất và quản lý vườn cây ăn quả một cách hiệu quả.”
Tại Đại học VinUniversity, Phó Giáo sư Thái Mai Thanh đã nhấn mạnh những tác động đối với sinh kế nông thôn:
“Khi quá trình thụ phấn trở nên không ổn định, nó ảnh hưởng trực tiếp đến cả năng suất và sự ổn định thu nhập. Nông dân cần những công cụ tốt hơn để hiểu được những gì đang xảy ra trong vườn cây ăn quả của họ trong thời gian thực.”
Từ nghiên cứu đến tác động thực tiễn
Dự án VietFruitRise được thiết kế không chỉ để tạo ra những hiểu biết khoa học mà còn để cung cấp các giải pháp thiết thực, có khả năng mở rộng. Bằng cách chuyển từ quan sát thủ công sang ra quyết định dựa trên dữ liệu và dự đoán, dự án hướng đến mục tiêu nâng cao cả năng suất và khả năng phục hồi trong hệ thống nông nghiệp.
Như tiến sĩ Võ Đoàn đã nhận xét:
“Mục tiêu của chúng tôi là vượt ra khỏi phương pháp quan sát thủ công để hướng tới cách tiếp cận dựa trên dữ liệu và thông tin đầy đủ hơn. Chúng tôi muốn cung cấp cho nông dân hướng dẫn rõ ràng và kịp thời để họ có thể dự đoán rủi ro thụ phấn và ứng phó hiệu quả hơn.”
Hệ thống này sẽ được thí điểm tại các vườn sầu riêng và xoài, kèm theo các chương trình đào tạo chuyên sâu dành cho nông dân, hợp tác xã và cán bộ khuyến nông nhằm đảm bảo việc áp dụng và tính bền vững lâu dài. Quan trọng hơn, dự án này tích hợp phương pháp tiếp cận Bình đẳng giới, Người khuyết tật và Hòa nhập xã hội (GEDSI), đảm bảo khả năng tiếp cận cho phụ nữ, nông dân sản xuất nhỏ và các cộng đồng thiệt thòi.
Phó giáo sư Thái Mai Thanh nhấn mạnh tầm quan trọng của thiết kế lấy người dùng làm trung tâm:
“Vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn là đảm bảo mọi người có thể sử dụng nó một cách tự tin và hiệu quả. Chúng tôi đang hợp tác chặt chẽ với cộng đồng địa phương để đảm bảo hệ thống đáp ứng nhu cầu của họ.”
Tăng cường quan hệ đối tác nghiên cứu toàn cầu và tác động
Chương trình tài trợ hợp tác Aus4Innovation là một sáng kiến trọng điểm hỗ trợ sự hợp tác giữa các tổ chức Việt Nam và Úc nhằm giải quyết các thách thức phát triển quan trọng thông qua khoa học, công nghệ và đổi mới. Giải thưởng này không chỉ khẳng định năng lực nghiên cứu ngày càng xuất sắc của VinUni mà còn củng cố các mối quan hệ đối tác quốc tế và định vị trường đại học như một nhân tố đóng góp quan trọng vào hệ sinh thái đổi mới của Việt Nam.
Việc giành được dự án đầu tiên do DFAT tài trợ này đánh dấu một bước tiến chiến lược cho VinUni trong việc mở rộng hợp tác với các nguồn tài trợ của chính phủ quốc tế và mở rộng quy mô nghiên cứu có tác động thiết thực đến xã hội.
