RYNANTổng kết tình hình côn trùng
Năm 2025, số liệu giám sát côn trùng trong canh tác lúa (bao gồm số lượng sâu hại và thiên địch) cho thấy mức độ ghi nhận giữa các địa phương có sự khác biệt rõ rệt. Tổng lượng côn trùng trung bình được ghi nhận trong năm dao động khoảng 87.000 – 962.000 con/trạm/năm.
Trong 06 tỉnh/thành có số liệu tổng hợp, An Giang ghi nhận tổng số cao nhất (xấp xỉ 34.000 con/trạm/tháng), tiếp theo là Cần Thơ (~17.000 con/trạm/tháng) và Tây Ninh (~13.000 con/trạm/tháng). Nhóm ghi nhận ở mức trung bình gồm Đồng Tháp (~10.000 con/trạm/tháng) và Vĩnh Long (~9.000 con/trạm/tháng), trong khi Cà Mau thấp nhất (~3.000 con/trạm/tháng).
Hình 1. Thống kê tổng số lượng côn trùng giám sát trong canh tác lúa ở ĐBSCL năm 2025
Xu hướng nổi bật của năm 2025
Phân tích số liệu theo dõi côn trùng trong năm 2025 cho thấy xu hướng phát sinh côn trùng mang tính mùa vụ rõ rệt, với sự phân hóa theo từng giai đoạn trong năm và mối quan hệ chặt chẽ giữa côn trùng gây hại và thiên địch.
Trong nửa đầu năm, đặc biệt từ tháng 2 đến tháng 3, mật độ côn trùng gây hại gia tăng nhanh, đạt mức cao hơn so với nhiều tháng còn lại trong năm. Tuy nhiên, cùng thời điểm này, mật độ thiên địch cũng tăng mạnh và luôn duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với côn trùng gây hại, cho thấy khả năng khống chế tự nhiên của hệ sinh thái đồng ruộng phát huy hiệu quả. Đây là giai đoạn cây trồng sinh trưởng mạnh, điều kiện thời tiết thuận lợi cho cả sâu hại và thiên địch phát triển.
Giai đoạn cao điểm rõ rệt nhất trong năm rơi vào tháng 7, khi mật độ côn trùng gây hại đạt mức cao nhất. Tuy vậy, số liệu cho thấy thiên địch vẫn duy trì mật độ vượt trội, góp phần hạn chế nguy cơ bùng phát dịch hại trên diện rộng, dù áp lực sâu hại trong thời kỳ này gia tăng. Từ tháng 8 trở đi, mật độ côn trùng gây hại và thiên địch đều có xu hướng giảm nhanh và ổn định dần, đặc biệt trong các tháng cuối năm. Giai đoạn này trùng với thời điểm sau thu hoạch và điều kiện thời tiết kém thuận lợi cho côn trùng phát triển, làm giảm áp lực dịch hại trên đồng ruộng.
Nhìn chung, xu hướng nổi bật trong năm 2025 là thiên địch luôn chiếm ưu thế so với côn trùng gây hại trong suốt các tháng, kể cả ở những thời điểm mật độ côn trùng tăng cao.
Hình 2. Thống kê tổng số côn trùng gây hại và thiên địch trong canh tác lúa qua 12 tháng
Đánh giá mối quan hệ giữa sâu hại và thiên địch
Số liệu tổng hợp năm 2025 cho thấy mối quan hệ giữa sâu hại và thiên địch tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long nhìn chung ở trạng thái cân bằng tương đối, trong đó thiên địch luôn chiếm ưu thế so với sâu hại tại tất cả các địa phương theo dõi. Tỷ lệ thiên địch/sâu hại dao động từ 1,20 đến 2,08, đây là yếu tố quan trọng góp phần hạn chế nguy cơ bùng phát dịch hại trên diện rộng trong năm.
Tại các tỉnh có tổng mật độ côn trùng cao như An Giang, Cần Thơ và Tây Ninh, mặc dù mật độ sâu hại ở mức cao hơn so với các địa phương khác, song mật độ thiên địch cũng vượt trội và cao hơn đáng kể so với sâu hại. Điều này cho thấy khả năng tự điều tiết của hệ sinh thái đồng ruộng vẫn được duy trì, giúp khống chế tự nhiên quần thể sâu hại trong điều kiện sản xuất thâm canh và canh tác nhiều vụ.
Ở nhóm tỉnh có mật độ côn trùng trung bình và thấp như Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cà Mau, số liệu ghi nhận mật độ sâu hại ở mức thấp đến trung bình, đồng thời thiên địch vẫn duy trì ưu thế rõ rệt. Đặc biệt tại những địa phương có tổng mật độ côn trùng thấp, tỷ lệ thiên địch/sâu hại ở mức thuận lợi.
Nhìn chung, kết quả theo dõi năm 2025 cho thấy vai trò của thiên địch ngày càng được khẳng định. Việc duy trì mật độ thiên địch cao hơn sâu hại ở tất cả các tỉnh là minh chứng cho hiệu quả của định hướng sản xuất nông nghiệp bền vững, đồng thời là cơ sở quan trọng để tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp sinh học và bảo tồn thiên
địch trong những năm tiếp theo.
Hình 3. Tỷ lệ thiên địch/gây hại ở ĐBSCL năm 2025
Đánh giá cơ cấu các loại côn trùng gây hại và thiên địch năm 2025
Phân tích cơ cấu các loài côn trùng năm 2025 cho thấy áp lực dịch hại và khả năng khống chế sinh học tập trung chủ yếu vào một số nhóm đối tượng chính, phản ánh rõ đặc điểm sinh thái và điều kiện canh tác của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Đối với nhóm côn trùng gây hại, rầy nâu là loài chiếm tỷ lệ cao nhất, chiếm khoảng 39,13% tổng số sâu hại được ghi nhận trong năm. Tiếp theo là rầy zigzag, chiếm khoảng 31,90%, cho thấy nhóm rầy tiếp tục là đối tượng dịch hại chủ yếu và có ảnh hưởng lớn đến sản xuất, đặc biệt trên cây lúa. Các loài rầy khác như rầy xanh đuôi đen và rầy lưng trắng chỉ chiếm tỷ lệ thấp, trong khi nhóm sâu hại khác chiếm tỷ lệ còn lại, phản ánh tính đa dạng của quần thể sâu hại nhưng áp lực chính vẫn tập trung vào rầy nâu và rầy zigzag.
Song song với đó, cơ cấu các loài thiên địch cho thấy bọ xít mù xanh là loài chiếm ưu thế vượt trội, với tỷ lệ khoảng 68,78% tổng số thiên địch được ghi nhận. Đây là thiên địch chủ lực trong hệ sinh thái đồng ruộng, có vai trò quan trọng trong việc khống chế tự nhiên các loài rầy – nhóm sâu hại chiếm tỷ lệ cao nhất trong năm 2025. Các loài thiên địch khác như bọ xít nước ăn thịt và bọ rùa cam chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ, trong khi nhóm thiên địch khác chiếm khoảng 26,37%, góp phần duy trì sự đa dạng sinh học và hỗ trợ kiểm soát sâu hại ở mức độ nhất định.
Nhìn chung, cơ cấu các loài côn trùng năm 2025 cho thấy sự tương ứng rõ rệt giữa đối tượng gây hại chính và thiên địch khống chế chủ lực, trong đó rầy nâu là sâu hại chiếm tỷ lệ cao nhất, còn bọ xít mù xanh là thiên địch chiếm ưu thế tuyệt đối. Đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo tồn và phát huy hiệu quả các loài thiên địch trong sản xuất nông nghiệp bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Nguồn: VDAPES
