RYNAN- Bản tin
Theo dữ liệu từ mạng lưới giám sát côn trùng AIoT InSENTINELTM cho thấy các tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) vừa qua đã kết thúc mùa cao điểm của sâu hại. Cụ thể, số lượng côn trùng trong tháng 8 đã giảm mạnh so với tháng 7, đánh dấu sự suy giảm đáng kể của các loài gây hại trong khu vực.
Sâu hại tháng 8 giảm mạnh, mùa cao điểm tại ĐBSCL chính thức khép lại
Trong tháng 8, tình hình sâu hại tại các tỉnh ĐBSCL đã có sự chuyển biến rõ rệt, khi số lượng các loại rầy giảm mạnh, đặc biệt là giảm tới 2,3 lần so với tháng 7. Tuy nhiên, một số tỉnh như An Giang và Vĩnh Long vẫn ghi nhận mật độ rầy cao, đặc biệt là An Giang, nơi có mật độ rầy cao nhất khu vực, với các con số đáng chú ý:
– Nilaparvata lugens (Rầy nâu): 15.071 con/ngày/trạm.
– Recilia dorsalis (Rầy zigzag): 11.895 con/ngày/trạm.
– Sogatella furcifera (Rầy lưng trắng): 3.171 con/ngày/trạm.
– Nephotettix sp. (Rầy xanh đuôi đen): 455 con/ngày/trạm.
Đặc biệt, tại tỉnh Đồng Tháp, khu vực này đã ghi nhận số lượng rầy thấp nhất so với các tỉnh khác trong khu vực ĐBSCL, với các số liệu chi tiết như sau:
– Rầy nâu: 2.319 con/ngày/trạm.
– Rầy zigzag: 1.477 con/ngày/trạm.
– Rầy lưng trắng: 355 con/ngày/trạm.
– Rầy xanh đuôi đen: 36 con/ngày/trạm.
Trong khi đó, tỉnh Cà Mau có số lượng rầy zigzag lại khá cao, lên tới 1.389 con/ngày/trạm, gần tương đương với tổng số lượng rầy zigzag trung bình của 23 hệ thống tại tỉnh Đồng Tháp. Tuy nhiên, đây chỉ là số liệu từ khu vực xã Vĩnh Bình (nay là xã Vĩnh Mỹ, tỉnh Cà Mau), do đó không phản ánh đầy đủ tình hình côn trùng trên toàn tỉnh Cà Mau.
Mặc dù tình hình sâu hại đã giảm mạnh, các địa phương vẫn cần tiếp tục theo dõi sát sao để chủ động ứng phó với tình huống có thể phát sinh trong thời gian tới.
Hình 1. Số lượng rầy của các tỉnh ở khu vực ĐBSCL
Nguyên nhân
Theo dữ liệu viễn thám của RYNAN cập nhật ngày 27/08/2025, hầu hết các tỉnh thuộc ĐBSCL đã bước qua giai đoạn thu hoạch vụ Hè Thu và đang trong mùa vụ Thu Đông. Do đó, số lượng sâu hại tháng 8 giảm mạnh so với tháng 7 trước đó. Tuy nhiên, sự thay đổi của mùa vụ mới cũng khiến tình hình côn trùng có nhiều biến động.
Đặc biệt, tại hai tỉnh An Giang và Vĩnh Long, lúa đang ở giai đoạn đẻ nhánh và làm đòng, chiếm tỷ lệ lớn. Cụ thể, An Giang có 27,8% diện tích lúa ở giai đoạn này, còn Vĩnh Long là 22,4%. Chính vì vậy, số lượng sâu hại tại hai tỉnh này vẫn ở mức cao hơn so với các tỉnh khác trong khu vực.
Một điểm đáng chú ý là mặc dù tỷ lệ lúa ở giai đoạn nhạy cảm với sâu hại của Đồng Tháp cao hơn Tây Ninh và xấp xỉ với TP. Cần Thơ, nhưng tỉnh này lại ghi nhận số lượng sâu hại thấp nhất trong khu vực. Điều này phản ánh sự khác biệt trong tình hình sâu hại giữa các tỉnh.
Hình 2. Thống kê các giai đoạn lúa của các tỉnh ở ĐBSCL trong tháng 8 năm 2025 (Nguồn: VDAPES)
“Những chiến binh” thầm lặng bảo vệ mùa màng
Dựa vào Hình 3, ta có thể thấy rõ sự thay đổi về số lượng côn trùng ở các tỉnh. Mặc dù số lượng sâu hại giảm so với tháng trước, nhưng khi sâu hại xuất hiện trở lại vào tháng 8, số lượng thiên địch cũng tăng theo, cho thấy chúng luôn có mối quan hệ tương quan với nhau.
Một điểm đặc biệt là tỉnh An Giang ghi nhận số lượng sâu hại cao nhất, nhưng lại đồng thời sở hữu số lượng thiên địch lớn nhất trong khu vực, với tỷ lệ thiên địch/sâu hại lên tới 1,6. Ngược lại, các tỉnh còn lại, tỷ lệ thiên địch/sâu hại dao động từ 0,64 đến 0,93, với Vĩnh Long có tỷ lệ thấp nhất là 0,64.
Đáng chú ý là tỉnh Cà Mau, mặc dù có số lượng trạm khảo sát ít nhất trong khu vực, lại ghi nhận tỷ lệ thiên địch/sâu hại rất cao là 2,3, vượt qua cả An Giang. Tuy nhiên, số liệu này không phản ánh đầy đủ tình hình côn trùng trên toàn tỉnh Cà Mau.
Nhìn chung, số lượng thiên địch tỷ lệ thuận với sự xuất hiện của sâu hại, phản ánh một hệ sinh thái cân bằng, nơi thiên địch đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của quần thể côn trùng. Điều này càng khẳng định sự cần thiết phải thúc đẩy và áp dụng các biện pháp sinh học để bảo vệ sự cân bằng tự nhiên và kiểm soát sâu hại một cách hiệu quả.
Hình 3. Tương quan giữa sâu hại và thiên địch của các tỉnh ở khu vực ĐBSCL trong tháng 8
*Ghi chú: Sâu hại bao gồm rầy nâu, rầy lưng trắng, rầy zigzag và rầy xanh đuôi đen.
Thiên địch bao gồm bọ xít mù xanh, bọ rùa cam và bọ xít nước ăn thịt.
Tổng kết tình hình côn trùng tháng 8
Tháng 8 chứng kiến sự giảm mạnh của số lượng côn trùng gây hại tại các ĐBSCL, đánh dấu sự kết thúc của mùa cao điểm sâu hại. Mặc dù hầu hết các tỉnh đã ghi nhận mức giảm sâu hại đáng kể, nhưng An Giang và Vĩnh Long là hai tỉnh có mật độ sâu hại khá cao, đặc biệt là rầy nâu và rầy zigzag. Trong khi đó, tỉnh Đồng Tháp lại nổi bật với tỷ lệ sâu hại thấp nhất khu vực.
Đặc biệt, số lượng thiên địch cũng tăng lên đồng thời với sự xuất hiện của sâu hại, tạo nên sự tương quan giữa chúng. An Giang, mặc dù đối mặt với số lượng sâu hại cao, nhưng lại sở hữu số lượng thiên địch lớn nhất khu vực, giúp duy trì sự cân bằng tự nhiên. Cà Mau cũng ghi nhận tỷ lệ thiên địch/sâu hại vượt trội, mặc dù chỉ có 01 trạm khảo sát (Trạm Vĩnh Bình).
Nhìn chung, tình hình côn trùng tháng 8 tại ĐBSCL phản ánh sự thay đổi của môi trường và mùa vụ. Các địa phương cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ và chủ động ứng phó với tình huống phát sinh trong thời gian tới để đảm bảo mùa màng an toàn và bền vững.
- Dự báo tình hình côn trùng
Theo dữ liệu dự báo từ hệ thống InSENTINELTM tình hình côn trùng tại ĐBSCL từ 12/ – 19/09/2025 có những diễn biến đáng chú ý như sau:
– Tỉnh An Giang và Vĩnh Long sẽ có mật độ sâu hại cao hơn các tỉnh khác trong khu vực. Mật độ rầy nâu sẽ dao động từ 221 đến 246 con/ngày/trạm. Các loại rầy khác như rầy zigzag có mật độ trên 310 con/ngày/trạm, rầy lưng trắng trên 36 con/ngày/trạm và rầy xanh đuôi đen khoảng 18 con/ngày/trạm.
– Các tỉnh còn lại như Đồng Tháp, Cần Thơ, Cà Mau và Tây Ninh sẽ có mật độ sâu hại ở mức vừa phải đến thấp. Trong đó, Cần Thơ dự báo có mật độ các loại rầy thấp hơn so với các tỉnh trong khu vực, với rầy nâu khoảng 109 con/ngày/trạm; rầy zigzag khoảng 175 con/ngày/trạm; rầy xanh đuôi đen và rầy lưng trắng, lần lượt dưới 13 con/ngày/trạm và 21 con/ngày/trạm.
– Mật độ bọ xít mù xanh – thiên địch của các loại rầy trên dự báo sẽ khá cao tại tỉnh An Giang và Vĩnh Long, dao động từ 583 đến 587 con/ngày/trạm, giúp kiểm soát sự gia tăng của các loài sâu hại. Các tỉnh còn lại có sự hiện diện của bọ xít mù xanh, dao động từ 157 đến 404 con/ngày/trạm.
Nhìn chung, tình hình côn trùng tại An Giang và Vĩnh Long có mức độ sâu hại cao hơn các tỉnh khác. Việc theo dõi và triển khai các biện pháp phòng ngừa, như sử dụng thiên địch, sẽ là yếu tố quan trọng giúp hạn chế thiệt hại do sâu hại gây ra. Để theo dõi sát diễn biến sâu hại tại từng địa phương, người dân có thể sử dụng ứng dụng RYNAN® MEKONG. Ứng dụng cung cấp dữ liệu giám sát côn trùng cập nhật hằng ngày hoàn toàn miễn phí, hỗ trợ người nông dân nhận diện sớm nguy cơ và đưa ra biện pháp xử lý kịp thời, hiệu quả và tiết kiệm chi phí. Việc duy trì theo dõi liên tục sẽ giúp kiểm soát sâu hại tốt hơn, đặc biệt trong giai đoạn chuyển vụ quan trọng.
- Bạn có biết?
Bạn có biết rằng những sinh vật bé nhỏ như bọ mắt to hay ong mắt đỏ có thể giúp bảo vệ mùa màng khỏi sâu hại mà không cần dùng đến hóa chất?
Trong canh tác nông nghiệp, nhiều nông dân vẫn có thói quen lạm dụng thuốc trừ sâu để bảo vệ mùa vụ. Việc sử dụng hóa chất liên tục và không kiểm soát khiến chi phí sản xuất ngày càng tăng, bởi mỗi vụ mùa có thể tiêu tốn hàng triệu đồng cho thuốc bảo vệ thực vật. Không chỉ gây tốn kém, dư lượng thuốc còn ngấm vào đất, nước, không khí, dẫn đến ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Ngoài ra, sâu hại có khả năng thích nghi nhanh, khi bị phun thuốc thường xuyên, chúng dễ hình thành tính kháng thuốc, khiến loại thuốc ban đầu mất tác dụng và buộc nông dân phải tăng liều hoặc tìm loại mới đắt tiền hơn.
Trước thực trạng trên, thiên địch được xem là một giải pháp bền vững để thay thế hoặc giảm thiểu việc dùng thuốc hóa học. Thiên địch là những sinh vật tự nhiên có lợi, giúp kiểm soát sâu hại một cách hiệu quả mà không cần can thiệp bằng hóa chất. Một số loài thiên địch phổ biến như Geocoris sp. (Bọ mắt to), Micraspis discolor (Bọ rùa không chấm), Eocanthecona furcellata (Bọ xít hoa gai vai nhọn), Chelisoches sp. (Bọ đuôi kìm), Trichogramma sp. (Ong mắt đỏ),…
Cơ chế hoạt động của thiên địch rất đa dạng: một số ăn trực tiếp sâu non và rệp, một
số ký sinh trên trứng sâu hại để hạn chế sinh sản của chúng. Ví dụ, ong mắt đỏ có thể ký sinh lên trứng của hơn 200 loài sâu hại mà không cần phun thuốc.
Ứng dụng thiên địch trong IPM không chỉ là chiến lược sinh học hiệu quả mà còn là bước tiến bền vững, mang lại nông nghiệp xanh và an toàn cho người tiêu dùng. Vì thế, khi nhìn thấy một con bọ nhỏ lạ trên ruộng, đừng vội nghĩ đó là kẻ gây hại. Rất có thể, đó chính là một “người hùng tí hon” đang ngày đêm âm thầm bảo vệ mùa màng cho chúng ta. Để tìm hiểu cụ thể về phổ mồi, loại cây trồng, mật độ thả của các loài thiên địch trên đừng quên theo dõi bản tin tiếp theo của chúng tôi!
Nguồn: Nhóm Dự án VDAPES – RYNAN Technologies Vietnam
